Onderwerp
Wat maakt de Eifel wild?
De Weinfeld maar (maar van de doden) - de hoogste van de Daun maars. Een vulkaanexplosiekrater die zo'n 20.000 tot 30.000 jaar geleden werd gevormd en zich in de loop der millennia vulde met water - vandaag de dag een plek van stille, bijna melancholische schoonheid.
Landschap van vuur en tijd
De Eifel is geen decoratief middelgebergte, maar een geologisch archief. Zo'n 400 miljoen jaar geleden bevond zich hier een tropische zee; in het Quartair vormden explosies, magmastijgingen en gasdruk de maaren van de vulkanische Eifel. Basaltkoepels, tufsteenlagen en rode zandsteen vertellen van tektonische spanningen, van verzakkingen en oplevingen, van een binnenste van de aarde dat tot op de dag van vandaag niet helemaal tot rust is gekomen.
Als je aan de rand van een maar staat, bijvoorbeeld bij Pulvermaar of Meerfelder Maar, kijk je in een cirkelvormige krater die is ontstaan door een freatomagmatische explosie. Wild is hier in de eerste plaats een kwestie van geschiedenis van de aarde: landschap als het resultaat van onbeheersbare krachten die ver buiten de menselijke planning liggen.
Nationaal Park Eifel: Wildernis als belofte
In het Nationaal Park Eifel, opgericht in 2004 en met een oppervlakte van ongeveer 110 vierkante kilometer, is het leidende principe "Laat de natuur natuur zijn". Op voormalige militaire grond ontwikkelt zich een beschermd natuurgebied, waarin beukenbossen, heidevelden en open gebieden zich mogen ontwikkelen zonder voor bosbouw te worden gebruikt.
Wildernis betekent hier geen chaos, maar ontwikkeling. Dood hout blijft, bomen mogen verouderen, breken en rotten. Zwarte ooievaars, wilde katten en oehoes vinden schuilplaatsen. Als je dagelijks meerdere etappes over het Wilderness Trail loopt, zul je deze transformatie fysiek ervaren: paden die door voormalige commerciële bossen lopen, leiden naar zones die geleidelijk weer bijna natuurlijke gemengde loofbossen worden. Wild is hier een langetermijndoel - gedacht in decennia en eeuwen.
Natuurparken: cultuurlandschap met attitude
De natuurparken Noordelijke Eifel, Zuidelijke Eifel en Vulkaaneifel omvatten veel grotere gebieden waarin behoud, duurzaam gebruik en regionale ontwikkeling hand in hand gaan. Anders dan in het nationale park is het landschap hier eeuwenlang door de mens gevormd: door hakhoutteelt, begrazing, landbouw en steengroeven.
De jeneverbesheide bijvoorbeeld - zoals je kunt ervaren op het Juniper Trail - is geen "oorspronkelijke" wildernis, maar het resultaat van extensieve begrazing door schapen. Als ze aan zichzelf zouden worden overgelaten, zouden ze verdwijnen onder de struiken. Paradoxaal genoeg wordt wildernis hier gecreëerd door zorg, door bewuste ingrepen die zorgen voor biodiversiteit.
De natuur in de Eifel is vaak een evenwichtsoefening tussen toelaten en vormgeven.
De Hindenburger Tor bij Nideggen - een opvallende rode zandsteenformatie die indrukwekkend opgaat in het ruige rotslandschap van de Eifel.
UNESCO Global Geopark: De geschiedenis van de aarde begrijpen
Het UNESCO Global Geopark Vulkaaneifel vestigt de aandacht op de geologische kenmerken van deze regio en combineert deze met educatief aanbod, onderzoeksprojecten en regionale meerwaarde. Maaren, lavastromen, mineraalbronnen en fossiele vindplaatsen worden hier niet alleen beschermd, maar ook uitgelegd - in geomusea, langs natuurpaden en tijdens excursies met geologen.
In deze context betekent wildernis ook kennis. Wie de rode zandsteenroute bewandelt of een fietstocht van een dag maakt in het Gerolsteiner Land, komt door formaties die vertellen over sedimentatie, erosie en vulkanische activiteit. Het landschap wordt leesbaar zonder zijn geheimzinnigheid te verliezen.
Het interview met Andreas Schüller van het UNESCO Global Geopark zal dit perspectief verdiepen: Wat betekent 'echte' wildernis in een gebied dat al duizenden jaren bewoond is? Kan de mens wildernis maken - of alleen ruimtes creëren waarin wildernis zich kan ontvouwen?
De mens en het wild
Misschien ligt de echte wildheid van de Eifel niet in de volledige terugtrekking van de mens, maar in de bewuste omgang met zijn aanwezigheid. Echte wildernis in de zin van ongerepte natuur is zeldzaam geworden in Midden-Europa. Procesbescherming, extensieve cultivering, renaturalisatie van waterlopen en venen laten echter zien dat wildernis als houding kan bestaan.
Als je door de Eifel wandelt of fietst, kom je een regio tegen die zijn geschiedenis niet onder stoelen of banken steekt: Romeinse wegen, middeleeuwse kastelen, overblijfselen van de Westwall, verlaten steengroeven. Het naast elkaar bestaan van tijden is hier ook wild.
De Eifel is geen geënsceneerde wildernis. Het is een gebied waarin geologische geschiedenis, cultuurlandschap en vragen over de toekomst met elkaar verweven zijn. Paden leiden je door bossen, over hoogvlaktes en langs beken - en confronteren je tegelijkertijd met vragen: Hoe willen we het landschap gebruiken? Welke sporen laten we achter? En waar zijn we bereid de controle uit handen te geven?