De rivieren die bij hen beiden horen

Op een warme zomerdag in het Ourdal strekken de weiden zich rustig uit langs de rivier, bezaaid met kruiden. Het groen gaat vloeiend over in het heldere water van de Our. Een koe staat aan de oever, nog aan de Duitse kant, terwijl haar voorhoeven al door het koele water worden omspoeld. Ze zet een paar stappen naar voren, laat haar kop zakken en drinkt – midden in een rivier die aan twee landen toebehoort.

Want de Our is over grote stukken een grensrivier waarvan je de bijzondere rol nauwelijks opmerkt. Hij trekt geen zichtbare scheidslijn. Integendeel: tussen het drielandenpunt bij Ouren en de monding verbindt de rivier de Eifel in Rijnland-Palts met Luxemburg – op een aangenaam vanzelfsprekende manier.

Wat hier zo vanzelfsprekend lijkt, heeft een bijzondere juridische en culturele grondslag. Een toverwoord, namelijk ‘condominium’, beschrijft wat de mensen in de regio al lang in de praktijk brengen: Duitsland en Luxemburg oefenen gezamenlijk soevereiniteit uit over hun gemeenschappelijke grensgedeelte van de rivier. Zo is een ongebruikelijke rechtsvorm ook een symbool van Europese nabuurschap geworden.

Geen enkele dorstige koe en geen enkele levendige vis hoeft te kiezen of het dierenplezier plaatsvindt in het Groothertogdom Luxemburg of in de Bondsrepubliek Duitsland. In tegenstelling tot veel grensrivieren loopt de staatsgrens hier niet als een denkbeeldige lijn in het midden van de rivier. De contractueel vastgelegde watergebieden van de Our en de Sauer vallen veeleer onder de gezamenlijke soevereiniteit van Duitsland en Luxemburg – een uitzonderlijke rechtsvorm waarvan de historische grondslag teruggaat op de herindeling na het Congres van Wenen en in het bijzonder op het grensverdrag van Aken uit 1816. Het Duits-Luxemburgse grensverdrag van 1984 bevestigde en verduidelijkte deze regeling.

Niet alleen dieren en waterplanten vinden in en aan de Our een thuis dat zonder enige moeite meerdere ‘heren’ dient. Ook de mensen aan beide oevers hebben veel geleerd van een turbulent en vaak onrustig verleden om daar een goede toekomst van te maken. Misschien is deze les uit de Eifel in een wereld die steeds vaker door crises wordt geteisterd zelfs voorbeeldig. Want hier wordt duidelijk hoe uit een conflictvol verleden een veerkrachtig Europees nabuurschap kan ontstaan. En in het dagelijks leven blijkt dat samenwerking niet alleen een politiek ideaal is, maar ook levenskwaliteit kan creëren. Voor veel mensen vergroot de open grens de mogelijkheden op het gebied van wonen en werken, maar ook op het gebied van winkelen en vrije tijd. De verschillen worden pragmatisch benut, de overeenkomsten worden gekoesterd.

Aan de Our wisselen de paden vanzelfsprekend van oever, en delen plaatsen een gemeenschappelijke geschiedenis en cultuur. In dit landschap is Europa geen theorie of louter een idee, maar een levendig dagelijks leven en tegelijkertijd een bekentenis van liefde voor de natuur.

Dit is bijvoorbeeld goed te merken op de Nat’Our Route 2, die door het natuurreservaat Mittleres Ourtal loopt. Op deze rondwandeling van ongeveer 18 kilometer kom je onderweg voormalige houtmolens en loommolens tegen. De themaroute vertelt over water als energiebron en over de verandering van een cultuurlandschap dat onlosmakelijk verbonden is met de rivier. 

We kijken ook naar de toekomst. In het kader van het grensoverschrijdende Nat’Our-project zijn onder andere stuwdammen afgebroken, vistrappen aangelegd en zijn de oevers ontdaan van niet-inheemse sparren. Zo zijn er weer doorlopende en natuurlijke leefgebieden langs de rivier ontstaan. En ter hoogte van de Kasselslay opent het uitzicht zich over de kronkelende, bosrijke oevers van de Our.

Ook op culinair gebied kun je het landschap ontdekken – daar waar landbouw, ambacht en regionale keuken samenkomen. Een voorbeeld hiervan is het landgoed Sachsen-Wagner in Geichlingen met zijn boerderijwinkel. Tot het familiebedrijf behoort bovendien het GenussWerk am Gaybach met een restaurant en kookcursussen in Körperich.

Op de schrale gronden van de Islek worden hier hoogwaardige regionale levensmiddelen geproduceerd. Het bedrijf richt zich op eigen en regionale producten, ambachtelijke verwerking en traceerbare herkomst, en behoort tot de producenten van het regionale merk EIFEL.

Als de gastvrouw Uschi Wagner je bekend voorkomt: ze deed mee aan het SWR-programma „Lecker aufs Land“. In dat programma bezoeken kookliefhebbende plattelandsvrouwen elkaar op hun boerderijen en presenteren ze menu’s met regionale ingrediënten.

Heel klein en heel charmant is een heel bijzonder museum: de wArtehalle in Welchenhausen. Het dorp, dat ooit een uitgesproken agrarisch karakter had en aan de Duitse kant van de Our ligt, kwam in 2002 op het creatieve idee om van een gemetseld, nauwelijks nog gebruikt bushuisje een klein, open museum te maken, vooral voor kunstenaars uit Duitsland, Luxemburg en België.

Wat begon als het idee van een dorpsbewoner, groeide uit tot een gezamenlijk cultureel initiatief. Sinds 2002 toont de wArtehalle, die 24 uur per dag toegankelijk is, wisselende tentoonstellingen en staat tegelijkertijd symbool voor de culturele uitwisseling in het drielandenpunt. Ze is gelegen aan de bijna drie kilometer lange KultOurtal-Straße met talrijke kunstwerken en culturele monumenten.

De Our scheidt twee landen – en laat tegelijkertijd zien hoeveel er kan ontstaan als er gezamenlijk over een grens wordt nagedacht.

De oorsprong van de naam van de rivier is niet eenduidig vastgesteld. Volgens een in de regio gangbare interpretatie zou de naam teruggaan op een Keltische figuur genaamd Ura. De ongeveer 96 kilometer lange rivier ontspringt op Belgisch grondgebied in het Duits-Belgische grensgebied bij Losheimergraben. De bron ligt in het Belgische deel van het natuurpark Hohes Venn – Eifel. De Our stroomt aanvankelijk door of langs België, vormt op sommige stukken de Duits-Belgische en vervolgens de Duits-Luxemburgse grens en mondt in het Duits-Luxemburgse natuurpark bij Wallendorf uit in de Sauer.

Het landschap langs de oevers maakt deel uit van het grensoverschrijdende Islek of Éislek. Kenmerkend is de Ourtal, die diep in de hoogvlakten is ingesneden en wordt gekenmerkt door beboste hellingen. De smalle uiterwaarden vormen een waardevol toevluchtsoord voor zeldzame dieren en planten.